Qaya süxurlarının möhkəmlik sınaqları
Birox sıxılmada möhkəmlik həddi, yumşalma əmsalı, sıxlıq və su udma — qaya süxurlarının təsnifatı və layihələndirmə üçün.
Lisenziyalı xidmət · EL-845/2026
Qaya süxuru etibarlı əsas kimi qəbul edilir, lakin eyni adlı süxur — məsələn, əhəngdaşı və ya qumdaşı — möhkəmliyinə görə çox geniş intervalda dəyişir və islandıqda möhkəmliyini itirə bilər. Laboratoriya sınaqları süxurun real möhkəmliyini müəyyən edir və onu düzgün təsnif etməyə imkan verir.
Qaya süxurlarının sınağı nə üçün lazımdır
Qaya və yarımqaya süxurlarının əsas göstəricisi birox sıxılmada möhkəmlik həddidir. Süxurun möhkəmliyə görə təsnifatı, özül əsasının hesabı, yarma və yamacların dayanıqlığı, qazma və qrunt işlərinin çətinlik kateqoriyası məhz bu göstəriciyə əsaslanır. Hesabatda süxurun yalnız vizual təsviri verildikdə layihəçi onun möhkəmliyini ehtiyatla, yəni aşağı qəbul etməyə məcbur olur.
Yarımqaya süxurları — mergellər, gilli qumdaşları, bəzi əhəngdaşları — su ilə doyduqda möhkəmliyini nəzərəçarpacaq dərəcədə itirir. Bunu yumşalma əmsalı göstərir: su ilə doymuş və quru vəziyyətdə möhkəmlik həddlərinin nisbəti. Özül altındakı süxurun islanma ehtimalı varsa, layihəçi hesabda su ilə doymuş vəziyyətdəki möhkəmliyi nəzərə alır.
Nə vaxt tələb olunur
- özül qaya və ya yarımqaya süxurlarına söykəndikdə;
- dağlıq və dağətəyi ərazilərdə tikinti zamanı — yarmaların, istinad divarlarının və yamacların layihələndirilməsi üçün;
- süxurun aşınma zonasının qalınlığı və möhkəmliyin dərinlik üzrə dəyişməsi qiymətləndirilməli olduqda;
- qazma və qrunt işlərinin həcmi və çətinliyi planlaşdırılarkən;
- süxurun tikinti materialı kimi istifadəsinin ilkin qiymətləndirilməsi lazım olduqda.
Təyin olunan göstəricilər
| Göstərici | Necə təyin olunur | Nə üçün |
|---|---|---|
| Birox sıxılmada möhkəmlik həddi (quru vəziyyətdə) | Düzgün həndəsi formalı nümunə (silindr və ya kub) presdə dağılana qədər sıxılır | Süxurun möhkəmliyə görə təsnifatı, əsasın hesabı |
| Birox sıxılmada möhkəmlik həddi (su ilə doymuş vəziyyətdə) | Nümunə əvvəlcədən su ilə doydurulur, sonra sınaqdan keçirilir | İslanma şəraitində möhkəmlik, yumşalma əmsalı |
| Yumşalma əmsalı | Su ilə doymuş və quru vəziyyətdə möhkəmlik həddlərinin nisbəti | Süxurun suya davamlılığının qiymətləndirilməsi |
| Sıxlıq və süxur hissəciklərinin sıxlığı | Nümunənin həcminin və kütləsinin ölçülməsi, piknometr üsulu | Məsaməliyin hesablanması, yüklərin hesabı |
| Su udma | Nümunənin su ilə doydurulmasından əvvəl və sonra çəkilməsi | Açıq məsaməliyin və süxurun aşınmaya meylinin qiymətləndirilməsi |
| Nöqtəvi yüklə möhkəmlik | Nizamsız formalı nümunə və ya kern parçası iki konusvari dayaq arasında sıxılır | Düzgün nümunə hazırlamaq mümkün olmayan süxurlarda möhkəmliyin dolayı qiymətləndirilməsi |
Ehtiyac olduqda dartılmada möhkəmlik (yarma üsulu ilə) və elastiklik modulu da təyin edilə bilər. Sınaq üsulları və nümunələrin ölçülərinə dair tələblər qüvvədə olan normativ sənədlərə uyğun seçilir. [YOXLA]
Hansı nümunələr lazımdır
- Kern — quyunun kern qazıması ilə əldə olunan silindrik süxur nümunəsi. Sınaq üçün çatsız və bütöv hissələr seçilir.
- Monolit blok — şurf, yarma və ya çıxıntıdan götürülmüş süxur parçası; laboratoriyada ondan nümunələr kəsilir.
- Hər süxur növü və aşınma zonası üçün statistik işlənməyə kifayət edəcək sayda nümunə götürülür.
- Nümunələr qurumaması və çatlamaması üçün qablaşdırılır, yuxarı və aşağı ucu, quyu nömrəsi və dərinlik qeyd olunur.
Kern qazıması quyu qazılması və nümunə götürülməsi xidmətinin tərkibində aparılır.
İşin mərhələləri
- Nümunələrin seçilməsi. Kern və ya bloklardan sınaq üçün yararlı hissələr seçilir, süxurun təsviri verilir.
- Nümunələrin hazırlanması. Nümunələr daş kəsən dəzgahda kəsilir, uc səthləri paralel və hamar olunana qədər cilalanır, ölçüləri qeydə alınır.
- Doydurma. Su ilə doymuş vəziyyətdə sınanacaq nümunələr sabit kütləyə qədər suda saxlanılır.
- Sınaq. Nümunələr presdə dağılana qədər yüklənir, dağıdıcı yük və dağılmanın xarakteri qeyd olunur.
- İşlənmə və təhvil. Möhkəmlik həddləri və yumşalma əmsalı hesablanır, statistik işlənir, protokol tərtib edilir.
İstifadə olunan avadanlıq
- daş kəsən və cilalayan dəzgahlar — düzgün həndəsi formalı nümunələrin hazırlanması üçün;
- hidravlik preslər — birox sıxılma sınağı üçün;
- nöqtəvi yüklə sınaq cihazı — nizamsız nümunələrin və kern parçalarının sınağı üçün;
- ştangenpərgarlar, tərəzilər, quruducu şkaflar və doydurma qabları.
Təhvil verilən nəticə
- nümunələr üzrə möhkəmlik həddi, sıxlıq və su udma cədvəli;
- yumşalma əmsalı və süxurun suya davamlılığı barədə nəticə;
- süxurların möhkəmliyə görə təsnifatı;
- süxur növləri və aşınma zonaları üzrə statistik işlənmə;
- PDF və kağız nüsxə.
Müddət
Müddət nümunələrin sayından, süxurun emal çətinliyindən və su ilə doydurma tələb olunub-olunmamasından asılıdır. Dəqiq müddət kommersiya təklifində göstərilir.
Sizdən hansı məlumatlar lazımdır
- nümunələrin siyahısı: quyu nömrəsi, dərinlik intervalı, süxurun təsviri;
- tələb olunan göstəricilər (quru, su ilə doymuş vəziyyətdə və s.);
- obyekt və özül barədə qısa məlumat.
Qiymətə nə təsir edir
- nümunələrin sayı və süxurun emal çətinliyi;
- sınaqların tərkibi: yalnız quru vəziyyətdə və ya həm də su ilə doymuş vəziyyətdə;
- nöqtəvi yüklə sınaq, dartılmada möhkəmlik kimi əlavə sınaqlar;
- işlərin təcililiyi.
Qiymətlər laboratoriya tədqiqatının qiymətləri səhifəsindədir; dəqiq hesablama üçün qiymət təklifi sorğusu göndərin.
Azərbaycan şəraitində xüsusiyyətlər
Abşeron yarımadasında səthə yaxın yatan balıqqulaqlı əhəngdaşları və qumdaşları möhkəmliyinə görə qeyri-bircinsdir, bəzən eyni sahədə möhkəm təbəqələr zəif sementləşmiş qatlarla növbələşir. Böyük və Kiçik Qafqazın dağətəyi zonalarında isə mergellərə və gilli şistlərə rast gəlinir, onların möhkəmliyi su ilə doyduqda kəskin azalır.
