Sumqayıtda mühəndis-geoloji axtarış işləri

Sumqayıt ərazisinin mühəndis-geoloji xüsusiyyətləri

Sumqayıt Abşeron yarımadasının şimal-qərb hissəsində, Xəzər dənizinin sahilində yerləşir. Şəhərin əsas hissəsi dənizə doğru zəif maili, alçaq sahil düzənliyindədir; cənub və qərb tərəfdə relyef alçaq təpələrə doğru tədricən yüksəlir. Şəhərin şimal-qərbində Sumqayıtçayın vadisi yerləşir. Kəskin yamaclar azdır, buna görə burada əsas məsələlər relyeflə deyil, qruntların tərkibi və su rejimi ilə bağlıdır.

Sahil zolağında dördüncü dövr dəniz çöküntüləri üstünlük təşkil edir: müxtəlif iriliyli qumlar, balıqqulaqlı qumlar, qumsallar, aralarında linza şəklində gillicə və gil qatları. Dənizdən uzaqlaşdıqca kəsilişdə daha qədim gillər və balıqqulaqlı əhəngdaşı qatları iştirak edir. Qum qatlarının sıxlığı dərinlik üzrə dəyişir: səth hissəsində boş, dərində orta sıxlıqlı qumlar rast gəlinir.

Şəhər XX əsrin ortalarından sənaye mərkəzi kimi inkişaf etdiyindən sənaye zonasında və onun ətrafında təbii qruntların üstü texnogen çöküntülərlə — tikinti və istehsalat tullantıları, şlak, köhnə özül qalıqları ilə örtülüdür. Bu qatların tərkibi, qalınlığı və kimyəvi vəziyyəti əvvəlcədən məlum olmur.

Sumqayıtda tikinti üçün əsas risklər

• Səthə yaxın qrunt suları. Sahil düzənliyində qrunt suyu dayaz yatır və Xəzərin səviyyəsi, yağıntılar, şəhər şəbəkələrindən sızmalarla əlaqəli tərəddüd edir. Zirzəmi və yeraltı parkinq layihələndirilərkən özül çuxurundan suyun çəkilməsi, hidroizolyasiya və drenaj məsələləri əvvəlcədən həll edilməlidir.
• Qrunt sularının aqressivliyi. Duzlu dəniz suyunun təsiri və sənaye çirklənməsi qrunt sularını betona və metala qarşı aqressiv edə bilər. Su nümunələrinin kimyəvi analizi olmadan özülün materialını və mühafizəsini düzgün seçmək mümkün deyil.
• Texnogen və çirklənmiş qruntlar. Sənaye zonasında tökmə qatlar həm mexaniki baxımdan zəif, həm də kimyəvi baxımdan problemli ola bilər. Belə sahələrdə əlavə nümunələrin götürülməsi və qruntun kimyəvi tərkibinin öyrənilməsi tövsiyə olunur.
• Boş qumlar və seysmik təsir. Ölkənin digər hissələri kimi Sumqayıt da seysmik aktiv zonadadır. Sulu, boş qumlar zəlzələ zamanı möhkəmliyini kəskin itirə bilər, buna görə qumların sıxlığı zondlama ilə yoxlanılır və sahənin seysmik şəraiti qrunt kateqoriyası nəzərə alınmaqla qiymətləndirilir.
• Sahilin dəyişməsi. Dəniz sahilinə bilavasitə yaxın obyektlərdə dalğa təsiri ilə sahil eroziyası və Xəzərin səviyyə tərəddüdləri nəzərə alınmalıdır.

Zirzəmisiz binalar üçün də qrunt suyunun səviyyəsi əhəmiyyətlidir: kapilyar qalxma zonasında yerləşən özül və divarlar daim nəmlənir, duzlar isə buxarlanma zonasında toplanaraq betonu və hörgünü tədricən dağıdır. Buna görə Sumqayıtda hidroizolyasiya həlləri qrunt suyunun proqnoz maksimal səviyyəsinə və kimyəvi tərkibinə əsasən seçilir, özül betonunun növü isə aqressivlik göstəricilərinə uyğun təyin edilir.

Hansı mühəndis-axtarış işləri adətən tələb olunur

Sumqayıtda proqramın mərkəzində qrunt suları və qumların sıxlığı dayanır. Yaşayış binaları və sənaye obyektləri üçün adətən aşağıdakı işlər nəzərdə tutulur:

• quyu qazılması və nümunə götürülməsi, qrunt suyunun aşkarlanma və sabitləşmiş səviyyəsinin ölçülməsi;
• statik zondlama — qum qatlarının sıxlığını və özül dirəklərinin daşıma qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün;
• qrunt sularının və qruntların aqressivliyi və kimyəvi analiz;
• dərin özül çuxurları üçün filtrasiya sınaqları — su çəkmə sisteminin hesablanması üçün;
• qranulometrik tərkib və digər fiziki xassələr;
• seysmik kəşfiyyat (o cümlədən MASW) ilə eninə dalğaların sürətinin təyini;
• sənaye ərazilərində köhnə kommunikasiyaları aşkarlamaq üçün georadar (GPR) tədqiqatı və yeraltı kommunikasiyaların plana alınması.

İşin təşkili

Sahəyə baxış zamanı ərazinin əvvəlki istifadəsi, mövcud quyular və kommunikasiyalar, qazma qurğusunun yerləşdirilməsi üçün meydança dəqiqləşdirilir. Fəaliyyətdə olan müəssisənin ərazisində işlər buraxılış rejimi və təhlükəsizlik qaydaları ilə əlaqələndirilir, bu da çöl işlərinin qrafikinə təsir edir. Sahə fəaliyyətdə olan istehsalatla həmsərhəddirsə, proqrama qruntun kimyəvi analizi üçün əlavə nümunələr daxil edilir.

Qumlu kəsilişdə monolit götürmək çətin olduğundan qumların xassələri əsasən zondlama və pozulmuş nümunələr üzrə təyin edilir; gil qatlarından isə monolitlər götürülür və qısa müddətdə laboratoriyaya çatdırılır. Sumqayıt Bakıya yaxın olduğu üçün nəqliyyat amili qiymətə az təsir edir. Qiyməti əsasən quyuların sayı və dərinliyi, su nümunələrinin sayı, zondlama nöqtələri və sahəyə giriş şərtləri müəyyən edir. Sahənin situasiya planını və texniki tapşırığı qiymət sorğusu ilə göndərə bilərsiniz.