Quba və Qusarda mühəndis-geoloji axtarış

Quba-Qusar ərazisinin mühəndis-geoloji xüsusiyyətləri

Quba və Qusar rayonları Böyük Qafqazın şimal-şərq yamacında, dağlardan Xəzər sahili ovalığına doğru enən geniş maili düzənlikdə yerləşir. Ərazi cənub-qərbdən şimal-şərqə doğru alçalır: yuxarıda dərin dərələrlə parçalanmış dağlıq və dağətəyi hissə, aşağıda isə Qudyalçay, Qusarçay, Vəlvələçay və digər çayların dərələri ilə kəsilmiş yastı suayrıcıları yerləşir. Çay dərələrində bir neçə səviyyəli terraslar aydın seçilir.

Maili düzənliyin kəsilişində çayların gətirdiyi allüvial-prolüvial çöküntülər üstünlük təşkil edir: çınqıl, iri qırıntı, qum, onların arasında və üstündə lösvari gillicələr və qumsallar. Gillicə örtüyünün qalınlığı suayrıcılarda bir neçə metrə çata, çay terraslarında isə azala bilər. Dağlıq hissədə yamacları sıxılmış gillər, alevrolitlər, qumdaşları və əhəngdaşları kimi daha qədim süxurlar və onların aşınma məhsulları — yamac çöküntüləri təşkil edir.

Bu müxtəliflik ona gətirib çıxarır ki, Qubanın düzən hissəsində sağlam çınqıl əsası tapılan sahə ilə dağ kəndindəki yamac sahəsi tamamilə fərqli yanaşma tələb edir.

Quba və Qusarda tikinti üçün əsas risklər

• Sel axınları. Dağ çaylarının hövzələrində güclü yağışlar və qar əriməsi zamanı sel axınları formalaşa bilər. Çay yatağına, gətirmə konuslarına və quru dərələrin çıxışına yaxın sahələrdə tikinti zamanı selin keçə biləcəyi zonalar və mühafizə tədbirləri əvvəlcədən müəyyən olunmalıdır.
• Sürüşmələr. Dağlıq və dağətəyi hissədə gilli yamac çöküntüləri yağıntıdan sonra islanaraq hərəkətə gəlir. Yamacın kəsilməsi, yol və meydança üçün torpağın götürülməsi, yamacda suyun nəzarətsiz axıdılması sürüşmələrin tipik səbəbləridir.
• Çay terrasları və eroziya. Terras kənarlarında və çay sahillərində yan eroziya sahili tədricən yuyur. Terrasın kənarına yaxın tikilən obyektlər üçün kənardan təhlükəsiz məsafə və sahil mühafizəsi qiymətləndirilir.
• Lösvari gillicələr. Suayrıcılarda yayılmış lösvari gillicələr islandıqda əlavə çökmə verə bilər. Onların çökmə qabiliyyəti laboratoriyada yoxlanılmalıdır; nəticə müsbət olarsa, özül həllinə və suyun binadan kənarlaşdırılmasına xüsusi tələblər qoyulur.
• Seysmiklik. Böyük Qafqazın yamacları seysmik aktiv zonadır. Hesabi seysmik intensivlik qüvvədə olan normativ sənədlərə əsasən götürülür; yamaclarda isə zəlzələ sürüşmələri tətikləyə bilər.

Çınqıllı qatlar adətən yaxşı daşıma qabiliyyətinə malikdir, lakin onların üstündəki gillicə örtüyü və çınqılların arasındakı gilli doldurucu əsasın davranışını dəyişə bilər. Özülün çınqıl qatına qədər endirilməsi barədə qərar quyular üzrə bu qatın dərinliyi və tərkibi məlum olduqdan sonra verilir. Çaylara yaxın sahələrdə çınqılların yüksək su keçiriciliyi özül çuxurunu qısa müddətdə sulandıra bilər, bu da qazıntı texnologiyasında nəzərə alınır.

Hansı mühəndis-axtarış işləri adətən tələb olunur

Bölgədə tikinti əsasən fərdi evlər, istirahət obyektləri, otellər, yollar və kənd təsərrüfatı tikililəri ilə bağlıdır. Sahənin yerləşməsindən asılı olaraq aşağıdakı işlər tələb olunur:

• relyefin dəqiq əks olunması üçün topoqrafik planaalma, geniş və çətin keçilən ərazilərdə PUA (dron) ilə aerofotoçəkmə;
• yamaclarda, çay sahillərində və gətirmə konuslarında təhlükəli geoloji proseslərin qiymətləndirilməsi;
• quyu qazılması və nümunə götürülməsi — çınqıllı qatlarda qazma texnologiyası buna uyğun seçilir; dayaz özüllər üçün şurflar daha informativ ola bilər;
• gilli və çınqıllı qatların sərhədlərini izləmək, yamacda sürüşmə gövdəsinin qalınlığını qiymətləndirmək üçün elektrik kəşfiyyatı;
• lösvari gillicələr üçün fiziki xassələrin və mexaniki xassələrin, o cümlədən çökmə qabiliyyətinin təyini;
• sərt qayalı qrunta söykənən obyektlər üçün qaya süxurlarının möhkəmlik sınaqları;
• fərdi ev üçün kiçik həcmli fərdi ev tikintisi üçün mühəndis-geoloji axtarış.

İşin təşkili

Dağlıq ərazidə sahəyə baxış xüsusilə vacibdir: qazma qurğusunun sahəyə çıxa bilməsi, yolun eni və enişi, körpülərin yükgötürmə qabiliyyəti əvvəlcədən yoxlanılır. Yolsuz yamaclarda kompakt və ya yüngül qazma qurğuları, bəzən isə əl ilə qazılan şurflar tətbiq edilir. Çöl işlərinin vaxtı yağıntı mövsümü və dağ yollarının vəziyyəti nəzərə alınaraq planlaşdırılır.

Nümunələr sahədə qablaşdırılır, monolitlərin nəmliyi qorunur və laboratoriyaya mümkün qədər tez çatdırılır. Obyektin uzaqlığı qiymətə birbaşa təsir edir: texnikanın daşınması, briqadanın yerində qalması və nümunələrin nəqli ayrıca xərc yaradır. Bir səfərdə bir neçə sahənin işlərini birləşdirmək və ya bütün işləri vahid səfərdə yerinə yetirmək bu xərci azaldır. Hesablama üçün sahənin koordinatlarını və ya xəritədə yerini qiymət sorğusu ilə göndərin.