Abşeronda mühəndis-axtarış işləri və qrunt

Abşeron ərazisinin mühəndis-geoloji xüsusiyyətləri

Abşeron rayonu Bakının şimal-qərb və şimal tərəfində, Xırdalan, Masazır, Mehdiabad, Novxanı, Saray və digər yaşayış məntəqələrini əhatə edir. Relyef əsasən alçaq təpəli düzənlikdir: yastı suayrıcı sahələr, onların arasında qapalı çökəkliklər, şor göllər və şoranlıqlar, şimal sahilində isə küləyin topladığı qum sahələri növbələşir. Bir neçə yüz metr məsafədə həm təpə yamacı, həm də quruyan gölün dibi ilə qarşılaşmaq mümkündür.

Səthə yaxın kəsilişdə dördüncü dövr dəniz çöküntüləri — qumlar, balıqqulaqlı qumlar və qumsallar, gillicələr, eləcə də balıqqulaqlı əhəngdaşı qatları yayılmışdır. Onların altında, bəzən isə bilavasitə səthdə pliosen yaşlı gillər yatır. Çökəkliklərdə və göl ətraflarında lilli, duzlu, yüksək nəmlikli qruntlar toplanmışdır. Yarımadanın geoloji quruluşu qırışıqlıq strukturları və palçıq vulkanizmi ilə mürəkkəbləşir, buna görə qatların yatım bucağı və qalınlığı sahədən-sahəyə dəyişir.

Son illərdə əvvəllər kənd təsərrüfatı və otlaq kimi istifadə edilən torpaqlarda, eləcə də doldurulmuş şoranlıqlarda intensiv fərdi və çoxmənzilli tikinti aparılır. Belə sahələrdə təbii qruntun üstündə nəzarətsiz tökülmüş qrunt qatı tez-tez rast gəlinir. Torpaq sahəsini almadan əvvəl aparılan qısa mühəndis-geoloji yoxlama sahənin şoranlıq və ya tökmə qrunt üzərində olub-olmadığını göstərir və özül xərclərini əvvəlcədən planlaşdırmağa imkan verir.

Abşeronda tikinti üçün əsas risklər

• Duzlu qruntlar və aqressiv qrunt suları. Şor göllərin və şoranlıqların ətrafında qruntların duzluluğu yüksəkdir. Suda həll olan duzlar betonu və armaturu korroziyaya uğradır, duzların yuyulması isə qruntun quruluşunu zəiflədə bilər. Bu səbəbdən burada qrunt və suyun kimyəvi analizi praktiki olaraq məcburidir.
• Yüksək qrunt suları və subasma. Çökəkliklərdə qrunt suyu səthə yaxındır və mövsümdən, suvarmadan, kanalizasiya sızmalarından asılı olaraq tərəddüd edir. Yeni yaşayış massivlərində mərkəzləşdirilmiş kanalizasiya olmadıqda səviyyənin tədricən qalxması müşahidə olunur.
• Şişən gillər. Pliosen gillərinin bəziləri islandıqda həcmini artıran, quruduqda isə büzüşən qruntlar ola bilər. Yüngül fərdi evlərin özülləri və döşəmələri bu hərəkətlərə xüsusilə həssasdır; şişmə qabiliyyəti laboratoriyada təyin edilməlidir.
• Palçıq vulkanları və tektonik pozulmalar. Palçıq vulkanlarının yaxınlığında qruntlar qeyri-bircins, zəif və yerdəyişməyə meyilli ola bilər. Belə zonalarda tikinti sahəsinin seçilməsi və vulkanın təsir sərhədlərinin müəyyən edilməsi ayrıca araşdırma tələb edir.
• Tökmə qruntlar. Doldurulmuş şoranlıq və çuxurlar üzərində tökmə qatın qalınlığı bir sahə daxilində kəskin dəyişir və qeyri-bərabər çökmənin əsas səbəbi olur.
• Seysmiklik. Abşeron seysmik aktiv zonada yerləşir; hesabi seysmik intensivlik qüvvədə olan normativ sənədlərə əsasən götürülür və sulu, boş qruntlarda dəqiqləşdirmə tələb edir.

Hansı mühəndis-axtarış işləri adətən tələb olunur

Fərdi ev üçün kiçik həcmli, çoxmənzilli bina və ya sənaye obyekti üçün isə tam proqram tərtib olunur. Abşeron şəraitində əsas diqqət qrunt sularına, duzluluğa və gillərin davranışına yönəlir:

• fərdi ev tikintisi üçün mühəndis-geoloji axtarış — ən azı 2 quyu, nümunələr və qısa hesabat;
• quyu qazılması və nümunə götürülməsi iri obyektlər üçün, kəsilişin bütün qatlarını əhatə etməklə;
• qrunt sularının səviyyəsi və rejiminin öyrənilməsi və subasma riski və drenaj tövsiyələri;
• qrunt və suların kimyəvi analizi — duzların tərkibi və miqdarı, betona aqressivlik;
• fiziki xassələrin təyini, o cümlədən plastiklik hədləri və şişmə qabiliyyəti;
• geniş sahələrdə qatların sərhədlərini quyular arasında izləmək üçün elektrik kəşfiyyatı — duzlu və sulu qruntlar müqavimətə görə yaxşı seçilir;
• yeni massivlərdə ərazinin ümumi relyefini almaq üçün PUA (dron) ilə aerofotoçəkmə və topoqrafik planaalma.

İşin təşkili

Sahəyə baxış zamanı ərazinin əvvəlki istifadəsi, tökmə qrunt əlamətləri, şoranlıq izləri, yaxınlıqdakı göl və kanallar qeyd olunur. Abşeronun əksər məntəqələrinə qazma qurğusu və yük maşını ilə giriş çətinlik yaratmır, lakin yağışdan sonra şoranlıq sahələrində torpaq yollar keçilməz ola bilər — çöl işlərinin vaxtı bunu nəzərə alaraq seçilir.

Su nümunələri kimyəvi tərkibi dəyişməməsi üçün qısa müddətdə, monolitlər isə təbii nəmliyi saxlanmaqla laboratoriyaya çatdırılır. Rayon Bakıya yaxın olduğundan nəqliyyat xərci qiymətin kiçik hissəsini təşkil edir; əsas amillər quyuların sayı və dərinliyi, laboratoriya sınaqlarının tərkibi və qrunt sularının müşahidə müddətidir. Hesablama üçün sahənin ünvanını və planlaşdırılan tikilinin parametrlərini qiymət sorğusu ilə göndərin.