Bakıda mühəndis-geoloji və geodeziya işləri

Bakı ərazisinin mühəndis-geoloji xüsusiyyətləri

Bakı Abşeron yarımadasının cənub-qərb hissəsində, Bakı buxtası ətrafında amfiteatr şəklində yerləşir. Relyef sahil boyu alçaq dəniz terraslarından başlayaraq şimala və qərbə doğru pilləli şəkildə yuxarı platoya qalxır. Şəhər ərazisi yarğanlar, dik yamaclar və qapalı çökəkliklərlə kəsilir, sahil zolağı isə Dünya okeanı səviyyəsindən aşağıda yerləşir.

Geoloji kəsilişin üst hissəsində əsasən dördüncü dövr və pliosen yaşlı çöküntülər yayılmışdır: dəniz mənşəli qumlar və qumsallar, gillicələr, balıqqulaqlı əhəngdaşları və onların altında yatan qalın gil qatları. Əhəngdaşı qatlarının qalınlığı və möhkəmliyi qısa məsafədə dəyişir: bir sahədə qayalı qrunt yaxın dərinlikdə yatdığı halda, qonşu sahədə onu gil və qum qatları əvəz edə bilər. Buna görə qonşu tikintinin məlumatlarını öz sahənizə birbaşa köçürmək etibarlı deyil — hər obyekt üçün ayrıca kəsiliş qurulmalıdır.

Şəhərin tarixi və sənaye hissələrində təbii qruntların üstü çox vaxt müxtəlif qalınlıqlı tökmə qruntlarla örtülüdür: tikinti tullantıları, köhnə özüllərin qalıqları, doldurulmuş yarğanlar və karxanalar. Keçmiş neft mədənlərinin ərazisində qruntlar neft məhsulları ilə çirklənmiş ola bilər; bu, həm qruntun xassələrinə, həm də tikinti tullantılarının utilizasiyasına təsir edir.

Bakıda tikinti üçün əsas risklər

• Sürüşmələr. Dik yamaclarda, xüsusən gil qatlarının yamac istiqamətində yatdığı və suyun toplandığı sahələrdə sürüşmə prosesləri qeydə alınır; şəhərin cənub hissəsindəki yamaclar, xüsusən Bayıl yamacı, bu baxımdan daha çox müzakirə olunur — Bayılda sürüşmələr XIX əsrdən bəri dəfələrlə qeydə alınıb. Yamacın yuxarısında və ya ətəyində tikinti zamanı onun dayanıqlığı ayrıca qiymətləndirilməlidir, çünki özül çuxurunun qazılması və əlavə yük köhnə sürüşmələri aktivləşdirə bilər.
• Tökmə qruntlar. Qeyri-bircins və sıxlaşmamış tökmə qruntlar üzərində özül qeyri-bərabər çökmə verir. Onların qalınlığı və yayılma sərhədləri quyular və şurflarla dəqiqləşdirilir; çox vaxt özül tökmə qatdan keçirilərək təbii qrunta söykənir və ya qrunt əvəz edilir.
• Qrunt sularının qalxması və subasma. Şəhərin bir sıra hissələrində su təchizatı və kanalizasiya şəbəkələrindən sızmalar, yaşıllıqların suvarılması və təbii drenajın pozulması qrunt suyunun səviyyəsini qaldırır. Zirzəmilərin su basması və gilli qruntların islanaraq möhkəmliyini itirməsi bu prosesin tipik nəticələridir.
• Duzlu qruntlar və aqressiv sular. Sahil zolağında və şor göllərin ətrafında qruntlar və qrunt suları suda həll olan duzlarla zəngindir. Bu, betona və armaturaya aqressiv təsir göstərə bilər və sement növünün, hidroizolyasiyanın seçiminə birbaşa təsir edir.
• Seysmiklik. Azərbaycan seysmik aktiv ölkədir və Bakı da istisna deyil. Obyekt üçün hesabi seysmik intensivlik qüvvədə olan normativ sənədlər əsasında müəyyən edilir, sahənin qrunt şəraiti isə bu qiyməti dəqiqləşdirir: sulu, boş qumlu və tökmə qruntlar seysmik təsiri gücləndirir.

Hansı mühəndis-axtarış işləri adətən tələb olunur

Bakıda işlərin tərkibi obyektin mərtəbəliliyindən, zirzəmi və yeraltı parkinqin olub-olmamasından, sahənin yamaca və sahilə yaxınlığından asılıdır. Çox mərtəbəli binalar üçün adətən aşağıdakılar yerinə yetirilir:

• topoqrafik planaalma və sıx tikili məhəllələrdə yeraltı kommunikasiyaların plana alınması;
• quyu qazılması və nümunə götürülməsi — tökmə qatın, əhəngdaşı və gil qatlarının sərhədlərini müəyyən etmək üçün;
• statik və dinamik zondlama — qum və gil qatlarının sıxlığını kəsiliş boyu izləmək üçün;
• yamac yaxınlığında təhlükəli geoloji proseslərin qiymətləndirilməsi;
• qrunt sularının səviyyəsi və rejimi, qrunt sularının və qruntların aqressivliyi;
• seysmik mikrorayonlaşdırma və ya eninə dalğaların sürətinin təyini üçün seysmik kəşfiyyat;
• fiziki və mexaniki xassələrin təyini, əhəngdaşları üçün möhkəmlik sınaqları.

Mövcud binanın yanında dərin özül çuxuru qazılırsa, qonşu binaların deformasiya və çökmə monitorinqi də tövsiyə olunur.

İşin təşkili

İş sahəyə baxışla başlayır: quyuların yerləri, qazma qurğusunun giriş yolu, yeraltı kommunikasiyalar və qonşu binalar dəqiqləşdirilir. Bakının mərkəzi hissələrində dar küçələr, həyətlər və nəqliyyat məhdudiyyətləri səbəbindən çox vaxt kompakt qazma qurğuları seçilir, işlər isə qonşuları narahat etməyən saatlara planlaşdırılır.

Götürülmüş monolitlər təbii nəmliyini və quruluşunu saxlaması üçün qablaşdırılır və qısa müddətdə laboratoriyaya çatdırılır; şəhər daxilində bu, adətən elə həmin gün mümkündür. Qiymətə sahənin uzaqlığından çox, girişin çətinliyi, quyuların sayı və dərinliyi, tökmə qatın qalınlığı və əlavə sınaqların həcmi təsir edir. Dəqiq qiymət texniki tapşırıq və situasiya planı əsasında hesablanır — qiymət sorğusu göndərə bilərsiniz.